Kemik iliği nakli, ilik nedir

Son dönemlerde sıklıkla karşımıza çıkan kemik iliği nakli ile ilgili ne biliyorsunuz? İlik nedir? ilik kimde olur? Kemik iliği nakli nedir, nasıl yapılır?

Kemik iliği nakli, ilik nedir

İlik hakkında neler biliyoruz. İlik nedir, nasıl üretilir, nakli nasıldır. Bunlar hakkında bilmedikleriniz için kısa bir haber derledik. İlik, alyuvarlar, akyuvarlar, su ve yağdan meydana gelmektedir. İnsan vücudunda bulunan kemiklerin boşluklarını dolduran oldukça yumuşak bir yapıya sahip ve damardan daha zengin dokudur.
İnsan vücudunda oldukça büyük bir öneme sahip olan bu dokular yaşam için gerekli olduğu kadar vücutta bulunan organların ve yapının sağlıklı işlev yapabilmesi için oldukça büyük bir öneme sahiptir.
İlik anne karnından başlayarak ölüme kadar insan vücudunda çok farklı ve önemli görevlere sahiptir. İşlevi ve insan vücuduna sağladığı katkı yaşamsal olarak çok faydalı ve insan vücudu için önemli olan kanın üretiminde önemli bir yere sahiptir. İnsan hayatında dengelerin oluşumunu sağlayan kan ilik sayesinde üretimi yapılarak kişinin yaşamını sürdürmesine neden olmaktadır.

İlik nerede bulunur
İnsan vücudunda bulunan bazı kemiklerde yağdan meydana gelen sarı ilik bulunmaktadır. İnsan vücudunda diğer önemli, göreve sahip olan kırmızı kemik iliği ise kan hücrelerinin yapımında büyük bir göreve sahiptir. İlk olarak dünyaya gelecek kişinin anne karnında başlamak üzere üç ana kısımda oluşmaya başlar. Bu kısımlar ise dalak, karaciğer ve kemik iliği şeklinde oluşur. Bu kısım bittikten sonra kişi dünyaya geldikten sonra bir iki ay içerisinde dalak ve karaciğer organlarında kan yapım işlemi aşamalı olarak sona ermeye başlar. Bu görevlerin bitiminden sonra kan hücrelerinin tamamen yapım işlemi insanda kemik iliği bu görevlerin tamamını üstlenir. Uzun bir yıl geçtikten sonra ise her organın işlevinin yavaşlaması ve bitmesi gibi kemik iliğinde de azalma meydana gelmektedir. Yaş olarak ileri yaşlara gelen insanlarda kırmızı kemik iliği genel olarak göğüs kemiklerinde, kalça kemiklerinde, kemik uçlarında ve yassı kemiklerin uç kısımlarında bulunan süngersi doku içinde bulunmaktadır. Kırmızı kemik iliği bu şekilde insan vücudunda bulunurken sarı ilik ise insanda uzun kemiklerin uç kısımlarında bulunan boşluklarda bulunmaktadır. Yaş ilerlemesiyle zamanla insan vücudundaki miktarı oldukça artmaktadır. Kan kanseri olan kişilerde üreme genel olarak sarı iliği de işgal ederek hastalığın meydana gelmesine neden olmaktadır.

İlik nakli nedir?
Kemik iliği nakli ciddi kan hastalığı, bağışıklık sistemi veya genetik bozukluğu olan hastalarda uygulanan bir tedavi yöntemi olarak dikkat çekiyor. 
Kemik iliğini; kök hücrelerden kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri ve kan pulcuklarının yapıldığı bir fabrika olarak kabul edebiliriz. Bu fabrikadaki bir hasar, direkt olarak kök hücreleri bozabileceği için kan hücrelerinin yapımı da bundan etkilenir. Bu nedenle, bazı hastalıklarda tedavi için kök hücreleri yerine koymak gerekebilir.
Halk arasında kemik iliği nakli olarak bilinir ancak gerçekte; kemik iliği, dolaşan kan, kordon kanı gibi kaynaklardan toplanan kök hücrelerin naklidir. Kan hücreleri; kırmızı kan hücreleri (Alyuvarlar), beyaz kan hücreleri (akyuvarlar) ve kan pulcuklarıdır (trombositler). Kırmızı kan hücreleri (alyuvarlar), vücut için hayati önem taşıyan oksijeni dokulara taşır, beyaz kan hücreleri (akyuvarlar) enfeksiyonlarla mücadeleye ve kan pulcukları (trombositler) ise kanamayı kontrole yardım ederler. Sağlıklı bir insan için, bu üç serinin düzenli çalışması gereklidir. Yaşamak için, sağlıklı kemik iliği ve kan hücreleri şarttır. Hastalık kemik iliğini etkileyip düzgün işlev yapamaz hale getirdiğinde, bir kemik iliği veya kordon kanı nakli en iyi tedavi seçeneği olabilir.

Kemik iliği naklini gerektiren hastalıklar
-- Ciddi aplastik anemi ve diğer kemik iliği yetmezliği durumları
-- Ciddi kombine immün yetmezlik ve diğer genetik immün sistem bozukluklar
-- Habis tümörler
-- Hemoglobinopatiler
-- Hurler Sendromu ve diğer genetik metabolik bozukluklar
-- Lösemi ve Lenfomalar
-- Multiple myeloma ve bazı durumlarda diğer plazma hücre bozuklukları
-- Myelodisplastik sendrom ve myeloproliferatif hastalıklar

Kemik iliği kimlerden alınır ve nasıl saklanır?
Hastaya kök hücrelerini veren kişiye verici (donör) adı verilir. Bir kişinin verici olabilmesi için, hastayla doku gruplarının (HLA) uyumlu olması gerekir. Doku grubu uyumu kardeşler arasında sıktır, bu nedenle önce kardeşlere bakılır.  Uygun kardeş yoksa anne, baba ve diğer yakın akrabaları taranır. Akrabalar içinde de uyumlu verici bulunamazsa, ilik bankalarına başvurulur. Öncelikle yurt içi, bulunamazsa yurt dışı verici taranır.  Ülkemizde, Ankara ve İstanbul'da birer doku bankası vardır.

Kemik iliği vericisi sağlık açısından zarara uğrar mı?
Hayır, kök hücre vermek kişiye hiçbir zarar vermez. Kişi eğer bir yakınına kök hücre verecek ise, yaş sınırı genellikle aranmaz.  Doku bankasına kök hücre bağışı yapacak kişilerin ise, 18-55 yaş arası ve sağlıklı olması gerekir. Vericiye (donöre) sadece 5 gün, sabah akşam kök hücrelerini dolaşan kana çıkarmak için aşı tedavisi uygulanır. Kök hücre sayısı kanda uygun düzeye geldiğinde, kan bağışı gibi koldan bir cihaz yardımı ile toplanır.

Kemik iliği nakil şekilleri nelerdir?
1- Hastanın kendisinden kendisine (otolog)
2- Bir başkasından hastaya (allojenik)
Allojenik kemik iliği nakli, doku uyumlu akrabadan veya akraba dışı birisinden olabilir.

Nakil nasıl gerçekleştirilmektedir?
Bazı kanser türlerinde, hastalığın özelliklerine göre yüksek doz kemoterapi ve/veya radyoterapi gerekmektedir. Yüksek doz kemoterapi, sağlıklı kök hücrelerin yok olmasına neden olur. Bu nedenle, kök hücreler zarar görmeden önce toplanır ve dondurularak saklanır. Yüksek doz ilaç tedavisi ve/veya radyoterapiden sonra dondurulmuş olan kök hücreler, tekrar vücut ısısına döndürülerek geri verilir.
Allojenik nakilde ise, kök hücreler hastanın kendisinden değil, doku tipi hastaya uyan bir vericiden elde edilir. Yine yüksek doz ilaç tedavisi ve/veya radyasyon tedavisi gördükten sonra vericiden toplanan bu hücreler hastaya verilir.

Nakil sonrası hastayı neler beklemektedir?
Tüm nakillerde en önemli sorun hastalığın tekrarlamasıdır. Bunun dışında otolog nakillerden sonra pek sorun yaşanmaz. Esas sorun, allojenik nakillerin ardından ortaya çıkabilir. Her ne kadar doku grubu uygun kişiden nakil yapılsa da, kardeş dahi olsa verici ve hasta birbirine yabancıdır. Vericinin güçlü hücreleri, alıcının hücrelerine karşı reaksiyon göstererek tahrip eder ve bizlerin kısaca GVHD (graft versus host hastalığı) diye adlandırdığımız hastalık tablosu ortaya çıkabilir. Bu tabloda cilt döküntüleri, ağız içinde yara, göz kuruluğu, ishal, sarılık olabilir. Nakil esnasında, bu yan etkileri önlemek için çeşitli tedaviler uygulanır ancak, yine de bu etkiler gözlenebilir. 

Kemik ilik nakli ilik nedir ilik kimde olur ilik nakli kemik iliği nakli ilik verecek hasta olur mu
Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
Gamze Özçelik Sosyal Medyada Ne Paylaştı
Gamze Özçelik Sosyal Medyada Ne Paylaştı
Bizim Hikaye Dizisinde Her Şey Değişiyor
Bizim Hikaye Dizisinde Her Şey Değişiyor